D'Ulm

S hàt emol e Zit gàà wo d'Gerächtigkeit im Freie gschwätzt wùrde isch.

In de Derfer vun Frànkrich — un àui im Elsàss — stànd e Bàuim uf em Plàtz. D'Ulm. Unner ihrem briete un schützende Blätterdàch hàn sich d'Herre nigelàsse zum d'Sträit z'schlìchte. D'Büüre sìn kumme zum ihri Differänze dàrzlàje. D'Händler hàn do ihri Verträg bsigelt.

M'r hàt ne de Gerächtigkeit-Bàuim gnànnt. Im Süde vun de Vogese wìe im Nord.

Keini Müüre, keini gschlosseni Düüre. D'Züge hàn könne züelueje, d'Entscheidunge sìn öffentlich gsi. Unner de Ulm Racht schwätze, dàs hiess im helle Dàg Racht schwätze — do wo d'Lüg nìt làng hàlt.

M'r bewundert e Bàuim fer dàs wo m'r sieht. Àwwer bi de Ulm spillt sich s Wesentlichi unner de Ärd àb.

Ihri Wurzelsystem isch bemerkensweert. D'Hàuptwurzle tüche bis fìnf Meter tief, dànn breite sich horizontàl üss. E erwàchseni Ulm kànn mehreri hundert Quadràtmeter Bode erforsche.

Àwwer dàs isch nìt àlles. D'Ulm hàt e selteni Fähigkeit: s Wurzelschiesse.

Ihri Wurzle könne neui Trieb witt vum Hàuptstàmm produziere. E gfällti Ulm kànn zwànzig Meter witter ufkumme. Was m'r gläuibt tot unner de Ärd bereitet sini Widerkehr vor.

E àlleiniger Bàuim isch verletzlich. E Netzwerk vun Wurzle wo schiesse hàlt üss.

In de 1920er Johre hàt äbbis ànfànge d'Ulme z'tete.

E Pilz, Ophiostoma ulmi, vum Ulme-Borkekäfer trànsportiert. S Insäkt gräbt Gànge unner de Rìnde. De Pilz befàllt d'Sàft-Leitungsgfäss. De Bàuim stìrbt in e pààr Woche.

In de 1970er Johre isch e noch gfährliger Stàmm ufgetàucht. S Màssàker isch totàl gsi. In Grossbritànnie sìn fìnfezwànzig Millione Ulme in em Johrzehnt gstorwe. Im Elsàss hàt m'r d'àlte Ulme vun unsre Derfer verschwìnde gsähne.

E gànzi Generàtion isch ufgwàchse ohni de Schàtte vun de Ulm z'kenne.

Im Franzeesche gibt's e àlti Üssdrückung: « Attendez-moi sous l'orme » — « Wàrtä uf mich unner de Ulm ». De berüehmti Dichter Jacques Prévert hàt drüss e Gedìcht gmàcht: Marion wàrtet uf ihre Kenig unner de Ulm. Er kummt nìt.

Die Üssdrückung bezeichnet d'Verspräche wo niemols gehalte wäre. D'Rendez-vous wo niemànd kummt. D'Hoffnunge wo enttüscht wäre.

Johrzehnte làng hàt m'r de Produzänte verlangt z'wàrte. Uf gerächti Priise wàrte. Wàrte dàss d'Konsumänte versteh. Wàrte dàss d'Labels ihri Verspräche hàlte. Uf e Rückverfolgbàrkeit wàrte wo niemols kumme isch.

D'Ulm isch gstorwe. Un mit ihr d'Illusion dàss m'r witterhìn verspräche kunnt ohni z'bewiise.

D'làndwirtschàftlichi Wält wàrtet nimm. Sie verfolgt.

D'Ulm hàt nìt ihr letscht Wort gsàit.

Mànchi Individue hàn Widerstànd gleistet. Durch genetischs Glück, durch geogràfischi Isolierung. Die Iwwerläwende sìn kostbàr wùrde.

D'Wìsseschàftler hàn sich àn d'Àrwet gmàcht. Bim INRAE in Frànkrich, in Institute in de Niederlande un in Spànie. S Ziel: Ulme erschàffe wo mit em Pilz züsàmmelàwe könne.

Widerständsfähigi Ulme exischtiere jetzt. Lutèce, Vada, Columella. D'Ulm kummt zrück in de europäischi Làndschàft — àui in unsri elsässische Derfer.

E Bàuim wo Gerächtigkeit schwätzt. Wurzle wo e Netzwerk bìlde. E Iwwerläwender wo widergeboore wird.

Mir hàn d'Ulm nìt züefällig gwählt.

S Làbensmittelsystem sieht üss wìe e krànker Wàld. D'Verbìndunge zwìsche Produzänte un Konsumänte sìn gebroche wùrde. D'Gsundheitskrise hàn s Vertrüe dezimiert wìe d'Graphiose d'Ulme dezimiert hàt.

Widerufbàue brücht Zit. Àwwer m'r kànn widerblànze.

Jedder Produzänt wo VeraTrace bidritt isch e Ulm wo m'r widerblànzt. Jedi prüefbàri Dàte isch e Wurzel wo sich verbìndt.

Vum Rhii bis züem Àtlàntik, vun de Vogese bis züe de Pyrenäe — mir blànze wider.